Kèn túi Uilleann
Âm thanh du dương của Kèn túi Uilleann đã thu hút không ít người đến với âm nhạc truyền thống Ireland. Những nhóm nhạc như Chieftains, Planxty và The Bothy Band đã mang tiếng kèn túi đặc biệt này đi khắp thế giới. Kèn túi Uilleann, còn được biết đến với cái tên “Kèn túi Ireland” hay “kèn túi union” - là một loại nhạc cụ khá phức tạp và theo ước tính chỉ có khoảng 6.000 người tại Ireland và cả trên thế giới có thể chơi thuần thục và đủ hiểu biết để truyền đạt lại cách chơi loại nhạc cụ đặc biệt này.
Nhưng kèn túi Uilleann là gì và điều gì khiến chúng có giá trị đến thế trong kho di sản văn hóa Ireland?
Kèn túi Uilleann là một loại nhạc cụ đặc trưng của Ireland, mà hình thức sơ khai nhất được sáng tạo và sử dụng từ những năm đầu thế kỷ XVIII. Loại nhạc cụ này không có chung nguồn gốc với kèn túi Scotland mà nhiều khả năng là hậu duệ của kèn túi châu Âu thế kỷ XVII như kèn ‘Musette de Cour’ của Pháp. Kèn túi Uilleann chứa đựng những đặc điểm độc nhất vô nhị liên quan đến công năng âm nhạc mà không loại nhạc cụ nào khác có được. Thiết kế và tính chất đặc biệt của kèn cho phép người chơi tạo ra những hòa âm, chơi nhạc đệm, thể hiện các nốt nhạc và phân câu một cách phong phú.
Không như các loại kèn túi khác mà nhạc công phải dùng miệng thổi hơi vào túi để tạo ra âm thanh,kèn túi Uilleann được bơm đầy chỉ bằng hai khuỷu tay của nhạc công. Đây chính là nguồn gốc của cái tên kèn túi Uilleann, vì trong tiếng Ireland, “uilleann” có nghĩa là khuỷu tay.
Kèn có lịch sử khá lâu đời và được sử dụng chủ yếu trong trình diễn âm nhạc truyền thống Ireland. Kỹ thuật chơi kèn túi Uilleann thường được gìn giữ trong mỗi gia đình và được truyền lại từ thế hệ này sang thế hệ khác, và ngày nay nó lại được truyền thụ từ thầy sang trò. Truyền thống chơi kèn túi có vị trí trung tâm và mang ý nghĩa rất lớn trong xã hội Ireland. Các nhạc công kèn túi thường xuyên gặp gỡ để chia sẻ tình yêu của họ dành cho âm nhạc nói chung và cho loại nhạc cụ này nói riêng, không chỉ giữa các nhạc công với nhau mà còn với những người khác trong cộng đồng của họ. Kèn túi Uilleann thường xuyên hiện diện tại những sự kiện và nghi lễ quan trọng trong đời người như đám cưới hay lễ tang của người Ireland. Cộng đồng người Ireland trên toàn thế giới vô cùng tự hào về di sản văn hóa quốc gia độc đáo này.
Tuy vậy, Ireland không phải là quốc gia duy nhất coi trọng loại nhạc cụ đặc biệt này. Vị trí và sự phổ biến của kèn túi Uilleann trong các cộng đồng người Ireland trên toàn thế giới đã đưa những thanh âm của nó đến với rất nhiều nhóm khán thính giả mới và ngày càng có nhiều người trẻ đăng ký học cách chơi loại kèn này. Để ghi nhận giá trị văn hóa riêng biệt của nhạc cụ bản địa độc đáo này, vào năm 2017, UNESCO đã ghi danh kèn túi Uilleann vào Danh sách Di sản văn hoá phi vật thể của nhân loại.
(Bài viết và hình ảnh do Đại sứ quán Ireland tại Việt Nam cung cấp)
