Thế Giới Di Sản — TẠP CHÍ ĐIỆN TỬ VỀ DI SẢN VĂN HÓA VIỆT NAM VÀ THẾ GIỚI

Như đã thông tin ở bài trước, các cuộc khai quật ở các khu A, B, C, D và G của khu di tích Hoàng thành Thăng Long đã xác định được 70 di tích thời Lý (thế kỷ XI - XIII). Trong đó, có 55 dấu tích mặt bằng kiến trúc (ký hiệu HTTL.LY). Bài trước, chúng tôi phân tích, các thành phần kiến trúc Lý theo loại hình, vật liệu và kỹ thuật. Ở đây, vẫn từ các căn cứ Nền móng, Bó nền, Hố móng cột và Hố cột chúng tôi hình dung lại hình dạng, bố cục và quy mô của các công trình đã từng tồn tại trên 55 dấu tích mặt bằng ấy. Theo hình học, có thể chia thành bốn loại mặt bằng: Hình chữ nhật (39 di tích = 70,9%), hình lục giác (14 di tích = 25,5%, hình bát giác (01 di tích = 1,82%) và hình tròn (01 di tích = 1,82%).

Trong những phát hiện quan trọng của khảo cổ học tại Di tích Quốc gia đặc biệt Cổ Loa, nhằm minh chứng cho tính xác thực của ngôi thành cổ này, để xây dựng hồ sơ trình UNESCO ghi danh vào Di sản văn hóa của nhân loại, đương nhiên là dày đặc những di tích và di vật, nhưng theo chúng tôi, những khuôn đúc bằng đá tìm thấy trong tầng đất Đền thờ An Dương Vương có một vị trí quan trọng đặc biệt, rất cần được quan tâm. Bộ khuôn đúc được khảo cổ học khai quật từ năm 2004 đến năm 2007, tại địa điểm tọa lạc ngôi đền thờ vị Vua khai sáng Nhà nước Âu Lạc - nơi mà theo truyền thuyết, đó là cung thất của Vua. Thế nhưng, những khuôn đúc ở đây lại đi liền và đồng thời với những lò đúc đồng đã cho chúng ta một nhận thức khác về địa điểm khảo cổ học quan trọng này.

Không gian trưng bày về Thổ ty xứ Lạng và gia tộc họ Vi tại Bản Chu, xã Khuất Xá sắp sửa ra mắt công chúng vào đầu tháng 11 tới. Không xây dựng quy mô hoành tráng, công trình được chỉnh trang tinh gọn từ một điểm trường mẫu giáo cũ gồm ba gian phòng nhưng chứa đựng hàm lượng tư liệu khoa học đồ sộ, mở ra hướng đi biến di sản thành sinh kế tại chỗ cho cộng đồng và kết nối vào mạng lưới du lịch liên vùng.

Từ ngày 22-5, Ban Quản lý Di tích và Danh thắng Đà Nẵng phối hợp với Viện Khảo cổ học thuộc Viện Hàn lâm Khoa học xã hội Việt Nam tổ chức khai quật khảo cổ khẩn cấp tại di tích trạm Nam Chơn và đồn Chơn Sảng, phường Hải Vân, thành phố Đà Nẵng. Kết quả khai quật ban đầu tại đây góp phần bổ sung chứng cứ vật chất để nghiên cứu vai trò của hai di tích trong hệ thống phòng thủ Đà Nẵng thời Nguyễn trong cuộc chiến 1858 -1860. Cùng với Hải Vân quan, pháo đài Định Hải, thành Điện Hải, thành An Hải và các công trình liên quan, trạm Nam Chơn và đồn Chơn Sảng tạo thành một mắt xích bảo vệ cửa ngõ phía bắc Đà Nẵng, kiểm soát tuyến đường Thiên Lý và duy trì đường liên lạc, vận chuyển, tiếp viện từ Kinh đô Huế vào mặt trận Quảng Nam - Đà Nẵng.

Nguyên Giám đốc Bảo tàng Dân tộc học Việt Nam Trưng bày chuyên đề "Gia tộc họ Vi ở Bản Chu, Khuất Xá và Thổ ty xứ Lạng" - dự kiến sẽ chính thức khai trương vào đầu tháng 11/2026 tại di tích Nhà lưu niệm dòng họ Vi ở Bản Chu (xã Khuất Xá) - hứa hẹn sẽ trở thành một điểm sáng nổi bật trong công tác bảo tồn và phát huy giá trị di sản văn hóa vùng biên viễn. Sự kiện không chỉ kiến tạo một không gian tri ân tiền nhân mà còn khẳng định bản sắc khoa học vượt trội nhờ sự hội tụ, đối sánh của nhiều nguồn tư liệu gốc quý giá cùng sự hỗ trợ của công nghệ số hóa hiện đại. Đặc biệt, việc tổ chức trưng bày ngay tại di tích gốc Nhà lưu niệm họ Vi sẽ mở ra một hướng đi triển vọng trong việc biến di sản gia tộc thành động lực phát triển du lịch văn hóa bền vững cho tỉnh Lạng Sơn.